Akraba Evlilikleri Ne Kadar Risklidir?

Akraba Evlilikleri Ne Kadar Risklidir?

Akraba evliliklerinin neden riskli olduğunu anlamak için, tek bir gen ile kalıtılan hastalıkların oluşum süreci anlaşılmalıdır. Bu mekanizma, akraba evliliklerinden doğacak çocukların kesinlikle genetik anomalili olacağı yargısını bertaraf etmekle birlikte, bu olasılığı belli ölçülerde arttırmaktadır. İnsan vücudundaki genetik materyalin yarısı anneden, diğer yarısı da babadan gelmektedir. Bu sebepten dolayı vücudumuzdaki her bir gen anneden ve babadan gelen birer çift kopyayla temsil edilmektedir. Bu genlerde hali hazırda bulunan veya meydana gelebilecek olan çeşitli mutasyonlar ise hastalıklara sebebiyet verebilmektedir. Kimi hastalıklar için ilgili tek bir genin mutasyon içermesi yeterliyken (baskın kalıtım), kimilerinde ise her iki gende de aynı veya farklı bölgelerde mutasyonun mevcut olması gerekmektedir (çekinik kalıtım). İkinci tip kalıtımda gen çiftlerinden sadece birinde mutasyon taşıyan bireyler ise günlük yaşamında sağlıklı olmakla birlikte hastalığın taşıyıcısı konumundadırlar. İşte akraba evliliklerinden doğan çocuklarda yüksek miktarlarda gözlemlenen genetik bozuklukların temel sebebi de burada yatmaktadır çünkü akrabalar benzer bir gen havuzunu paylaşırlar ve bu havuzun içinde çekinik özellik gösteren genlerdeki benzer mutasyonları taşıyor olma ihtimalleri oldukça yüksektir. Bu bakımdan taşıyıcı konumda olan iki akrabadan dünyaya gelecek olan çocuğun her iki geninin de mutasyonlu olma ihtimali %25’tir, ki bu da onun genetik hastalıklı olması anlamına gelmektedir. Çocuk %50 ihtimalle taşıyıcı, %25 ihtimalle ise tamamen normal olacaktır. Görüldüğü gibi 1/4’lük bu oran oldukça yüksektir. Tek gen ile çekinik olarak kalıtılan bazı hastalıkların özellikle belirli yörelerde daha çok görülmesi de bu gerçeği desteklemektedir. Örneğin, bu mekanizma ile oluşan Beta Talasemi (Akdeniz Anemisi) hastalığının genel olarak Türkiye’de görülme sıklığı %2,1 iken Antalya’da bu oran %13’lere kadar çıkmaktadır.

Akraba evliliklerinde sıklıkla görülen, çekinik kalıtım ile oluşan tek gen hastalıklarını azaltmanın ilk yolu toplumun bu konuda eğitilmesinden geçmektedir. Özellikle riskli bölgelerde yaşayan bireylerin taşıyıcılık testlerini yaptırmaları ve bu testlerin sonucuna göre doğum öncesi prenatal tanı için uzman hekimlere başvurup genetik danışma almaları gerekmektedir.

Akraba evlilikleri ne tür risklere yol açar?

Akraba evliliği yapmış çiftlerde; ölü doğum sıklığının normal topluma göre yaklaşık 2 kat yükseldiği bilinmektedir.  Düşük ve ölü doğumlar beraber değerlendirildiğinde aynı artış söz konusudur.

Yenidoğan kayıpları açısından ele alındığında ise %50’lik bir risk artışı görülmektedir. Bunun dışında, akraba evliliklerinde doğumsal kusurların 10 kat yükseldiği bilinmektedir.

Akraba evlilikleri otozomal resesif (çekinik) ve çok faktörlü kalıtım gösteren hastalıkların görülme riskini yükseltir. Genler, anne ve babadan çocuklarına bazı özellikleri aktarmasını sağlar. Akraba evliliklerinde, aktarılacak genler, baba ve anne ile oldukça benzer. Bu sebeple de riskler artar. İki eşte de aynı tip bozukluğa sahip genlerin çocuğa aktarılma riski oldukça yüksektir. Bu sebeple de akraba evliliklerinde hastalıklı çocuk riski artar.

Akraba evliği yapanların sağlıklı çocuğu olabilir mi?

Bu durum mümkün olsa da, normal çiftlere göre hastalıklı bebek sahibi olma riski, akraba evliliklerinde daha fazladır.  Akraba evliliği yapmış çiftin daha önce sağlıklı bir çocuğu olabilir ancak yeniden gebelik söz konusu olduğunda 2. bebeğin de sağlıklı olacağı kesin değildir. Bu sebeple de aynı anne-babadan hem sağlıklı hem hasta çocuklar olabilir.